محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
343
خلاصة الحكمة ( فارسى )
باتِر : ( ع . ص ) . اسم فاعل از بتر . بُرنده . بران . بتار . - سيف باتر : شمشير بران . شمشير برنده . ( آنندراج ) . ج بواتر . بادام مقشر : مغز بادام پوست دور كرده . ( ناظم الاطباء ) . بادى : ( ع . ص ) . ( « بدء » ) آغازكنندهء به چيزى . ( منتهى الارب ) . آغازكننده . ( غياث ) . ( آنندراج ) . ابتداكننده . آغازنده . پيشدست . باطِن : ( ع . ا ) . پنهان . ( منتهى الارب ) . خلاف ظاهر . ( تاج العروس ) . نهان . ج بَواطِن . ( مهذب الاسماء ) . ناپيدا . مقابل ظاهر . باعِثَة : ( ع . ا ) . مؤنث باعث ، ر . ك - : باعث . بِالقُوَّة : ( ع . ق مركب ) . ( ب + ال + قوه ) . مقابل بالفعل . بالاستعداد . اثرى كه در چيزى پنهان باشد و هنوز بروز نكرده باشد . ( ناظم الاطباء ) . و ر . ك - : قوه . بِالمَرَّة : ( ع . ق مركب ) . تماماً . يكبارگى . پاك . به يكباره . يك دفعگى . به تمامه . از همه جهت . ( ناظم الاطباء ) . بَتَر : ( ن . تف ) . مخفف بدتر . ( آنندراج ) . نكوهيده تر ، و آن را بَتّر ( با تشديد تاء ) نيز خواندهاند . ( ناظم الاطباء ) . بَتْر : ( ع . مص ) . بريدن . ( صراح اللغه ) . از بيخ بركندن . ( آنندراج ) . بريدن شريان را بتر گويند . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . نزد اطباء بريدن عروق و اعصاب از طريق پهنا باشد و نيز اطلاق مىشود بر برداشتن پوست بدن از روى شريان و آويختن شريان به وسيله قلابى چند و بستن هر يك از طرفين شريان را با رشته اى از ابريشم ، آنگاه بريدن شريان را به دو قطعه براى آن كه بين آن دو قطعه . بَثْق : ( ع . مص ) . زود ريختن اشك . ( اقرب الموارد ) . بَثْق : ( ع . ا ) . آنجا كه بند شكسته شود . ( اقرب الموارد ) . ج بُثوق . بُحْران : ( ع . ا ) . تغييرى كه بيمار را پيدا آيد در تب و با يوم اضافه شود چنان كه گويند . « يوم بحران » ( ناظم الاطباء ) . يوم باحورى بر خلاف قياس نيز گفته شده است به انتساب به باحور يا باحوراء كه شدهء گرماى تابستان باشد . ( منتهى الارب ) . اين روز را يوم بحران و يوم باحورى گويند و گوئى منسوب به باحوراء باشد از جهت شدت گرما . باحوراء و هو شدة الحر فى تموز . ( منتهى الارب ) . تغيير عظيم كه دفعةً در مرض واقع شود از مقاومت طبيعت